🕉️ विष्णू (निद्रिस्त)
देवशयनी एकादशी (आषाढ शुक्ल) ते देवउठनी एकादशी (कार्तिक शुक्ल) — 4 महिने
चातुर्मास
चातुर्मास ("चार महिने") हा देवशयनी एकादशीपासून (आषाढ शुक्ल) देवउठनी एकादशीपर्यंतचा (कार्तिक शुक्ल) 4 महिन्यांचा पवित्र काळ आहे — पारंपरिकरीत्या या काळात विष्णू शेषशय्येवर निद्रिस्त असतात. हा काळ पावसाळ्याशी (श्रावण-भाद्रपद-आश्विन-कार्तिक) जुळतो. चातुर्मासात विवाह, गृहप्रवेश, उपनयन, मुंज असे नवे शुभ कार्य पारंपरिकरीत्या थांबवले जातात. त्याऐवजी हा आध्यात्मिक साधना वाढवण्याचा काळ असतो: अधिक उपवास, मंत्रजप, ग्रंथवाचन आणि पावसाळ्याला साजेशी तपश्चर्या.
📅 आगामी तारखा
- बुधवार, 14 जुलै 2027 – बुधवार, 10 नोव्हेंबर 2027
- रविवार, 2 जुलै 2028 – शनिवार, 28 ऑक्टोबर 2028
तारखा नवी दिल्लीच्या (IST) पंचांगावरून काढल्या आहेत. इतर ठिकाणी तिथी वेगळ्या वेळी संपते, त्यामुळे काही वर्षांत दिवस एकाने पुढे-मागे होऊ शकतो.
🔔 पूजा विधी
- चातुर्मासात अधिक उपवास करा (सर्व एकादशी विशेष प्रभावी)
- एक विशिष्ट व्रत निवडा: दही, गूळ, मीठ किंवा एखादा आवडता पदार्थ सोडणे
- 4 महिन्यांत एखादे पुराण किंवा ग्रंथ संपूर्ण वाचा
- दैनंदिन जप (मंत्रजप) वाढवा
- प्रत्येक पौर्णिमेला सत्यनारायण पूजा करा
📜 नियम
- विवाह आणि नवे उपक्रम पारंपरिकरीत्या देवउठनी एकादशीपर्यंत पुढे ढकलले जातात
- संन्यासी आणि तपस्वी चातुर्मासात प्रवास करत नाहीत (एकाच ठिकाणी राहतात)
- आधुनिक लवचीकता: जीवनातील तातडीच्या प्रसंगांसाठी मुहूर्त तरीही मिळू शकतो; शक्यतो श्रावणातील "रवि योगा"च्या दिवशी
भक्ती ग्रंथालयातील संबंधित वाचन
📖 एकादशी व्रत कथा
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
चातुर्मासात विवाह पूर्णपणे निषिद्ध आहेत का?
पारंपरिकरीत्या होय, पण ज्यांना पुढे ढकलणे शक्य नाही त्यांच्यासाठी आधुनिक प्रथेत श्रावणातील विशिष्ट रवि योगाच्या दिवशी विवाहाला परवानगी आहे. संपूर्ण पारंपरिक कुटुंबे अजूनही देवउठनी एकादशीची वाट पाहतात.
संबंधित व्रते
चातुर्मास ची स्मरणपत्रे मिळवा
मोफत साइन अप करा — पुढील अचूक तारीख तुमच्या कॅलेंडरवर मिळवा, त्या दिवसाच्या पंचांगासह.
मोफत स्मरणपत्रे मिळवा →